Версия для слабовидящих
Главная Регистрация Вход
Приветствую Вас, Гость · RSS
Главная
Руководство
Текущая деят...
Отделы
Прием в 1 класс
...
Статистика

Онлайн всего: 1
Гостей: 1
Пользователей: 0
Форма входа
Улусные совещания
Вести образования
ИКТ компетентность
ЕГЭ
ГИА-9
ВОШ
 
Главная » 2017 » Сентябрь » 21 » Бастакы сахалыы хаhыат 110 сыла
08:52
Бастакы сахалыы хаhыат 110 сыла

            

Балаҕан ыйын 20 күнүгэр П.А. Ойуунскай аатынан Саха театырыгар сахалыы тыллаах хаһыат 110 сыллаах үбүлүөйэ  бэлиэтэннэ.  1907 сыллаахха «Саха дойдута» диэн саха бастакы хаһыата сыһыарыы быһыытынан күн сирин көрбүтэ. Хаһыат үлэһиттэрэ сыылынайдар уонна оччотооҕу интеллигенция этэ. Сахалыы тыллаах бастакы чааһынай хаһыаты таһаарыыга көҥүл 1907 сыл бэс ыйын 18 күнүгэр учуутал киһи Николай Афанасьев аатыгар бэриллибитэ . «Саха дойдута» хаһыат тахсарын бопсуу, хаайсыы өрүү баара. Саппытарын да кэннэ «Саха дойдута» аны «Саха олоҕо» диэн уларытан Жаров типографиятыгар бэчээттэммитэ. Бу хаһыат Сибиир уонна Уһук Илин төрүт историялыгар икки тылынан тэҥҥэ тахсар маҥнайгы хаһыат этэ. 1912 сыллаахха бастакы сахалыы тыллаах «Саха саҥата» сурунаал тахсыбыта.  Бу өрөгөйдөөх үбүлүөйү көрсө «Сахалыы бастакы хаһыаттар, сурунаал»  кинигэ таҕыста. Сүрүннүур редактор А.Н. Жирков, Ил Тумэн бэрэссэдээтэлэ, научнай консультант филологическай наука доктора П.А. Слепцов биһиги биир дойдулаахпыт. Кинигэҕэ П.А. Слепцов «О языке первых якутских газет», «О языке журнала «Голос якута» диэн научнай ыстатыйалара  киирдилэр. Тахсыбыт кинигэҕэ киирбит «Саха саҥата» сурунаалтан  1913 с. иккис №-гэр  «Хайтах киһи учуутал буолуон сөбүй» Бүргэс Бүөтүр суруйбутун көөруутун билиһиҥнэрэбит: «Учуутал эбээһинэһэ бэрт ыарахан суол буолар. Таҥарага айыылаах, бар дьоҥҥо сааттаах буолуохтаах эдэр ыччаты үтүөҕэ тиэрдиэм диэн баран ону ситэрбэт, кинилэри буорту гынар.

Онон киһи эрэ учуутал буолуон сатаммат. Учуутал буолуохтаах кырдьык сүрэхтээх-быарыттан онуоха баҕарар киһи,  сытаан кыанан сыодьыам диэн бэйэтин билинэр киһи. Бу киһи дьиэ-уот наадатыгар кыһаммакка өйө-санаата оскуолатын үөрэтэр оҕолорун эрэ үчүгэйгэ тиэрдэр кыһалҕалаах буолуохтаах.

Кини оҕолорун таптыыр, мөхпөт-эппэт буолаҕына сатанар.  Оччого эрэ оҕолор кинини таптыахтара, ытыктыахтара, тылын истиэхтэрэ. Оҕолор учууталларын ытыктыыр, учуутал оҕолору таптыыр буолаҕына бары барыта сатаныахтаах, үөрэхтэрэ үчүгэй буолуохтаах этиһии-охсуһуу оҕолор бэйэлэрин истэригэр аҕыйыах тустаах. Оттон учуутал оҕолору кытта сөбүлэспэт буоллаҕына тылларын истиһиэхтэрэ суоҕа. Учуутал тойонун быһыытынан буруйдаталыа, мөҥүө-этиэ ону оҕолор сөбүлүөхтэрэ суоҕа, куруубайдаһыахтара, кини тылын истиэхтэрэ суоҕа, уруоктарын үөрэппэт буолуохтара. Оччотугар туох да сатаныа суоҕа, арай кыыһырсыы-мөҥсүү эрэ буолуо. Маннык учуутал үөрэппит оҕолоро хойукутугар куруубай, мөкуөрдээх буолуохтара.

«Учуутал ускола тыына» дииллэр нууччалар, кини хайтах киһиний да, үөрэтэр оҕолоро оннук буолар дииллэр. Оно учуутал киһитинэн бэт үчүгэй киһи буолуохтаах, арыгыһыта, картыһыта суох, сымнаҕас сытыары, оҕомсох киһи. Оччоҕо үөрэх оҕолоро, этэллэрин курдук, үчүгэй буолуохтара, үтүөҕэ тиийэхтэр этэ».

Просмотров: 141 | Добавил: dimasiv88 | Рейтинг: 0.0/0
Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]
Copyright MyCorp © 2018
Поиск
Block title
  • Телефон доверия по России: +7(495)104-68-38
  • "Телефон доверия" ГИА по РС(Я): 8(4112)42-10-28
  • "Телефон доверия" по Намскому улусу: 41-788
  • Телефон "горячей" линии по России: +7(495)984-89-19
  • Телефоны "горячей" линии по РС(Я): ЕГЭ 8(4112)42-10-46; ОГЭ 8(4112)42-10-48;
  • Телефоны "горячей" линии по Намскому улусу: 42-563; 43-099; 42-364
Календарь
«  Сентябрь 2017  »
ПнВтСрЧтПтСбВс
    123
45678910
11121314151617
18192021222324
252627282930
Архив записей
Портал обр. услуг
bus.gov.ru
МО РФ
Министерство образования и науки Российской Федерации
МО РС(Я)
МО "Намский улус"
Закон об обр.
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Первый учитель
ТЕЛ. ДОВЕРИЯ ГИА