Версия для слабовидящих
Главная Регистрация Вход
Приветствую Вас, Гость · RSS
Осторожно!COVID-19
Главная
ЕГЭ
ГИА-9
ВОШ
Минпрос РФ
Рособрнадзор
Минобрнауки РС(Я)
МО "Намский улус"
ИРОиПК
Российское обр.
 
Главная » 2022 » Апрель » 7 » БЭЙЭНИ САЛАЙЫНЫЫ 30 СЫЛЫН КӨРСӨ
06:26
БЭЙЭНИ САЛАЙЫНЫЫ 30 СЫЛЫН КӨРСӨ

Быйыл муус устар 21 к. Саха республикатыгар бэйэни салайыныы (местнай самоуправление) олохтоммута 30 сыла бэлиэтэнэр. Ол аата 1992 с. саҕалаан республикабыт сайдыы саҥа солугар үктэммитэ. 90-с сыллардаахха улахан уларыйыылар үөрэхтээһин эйгэтигэр эмиэ буолбуттара. Саха сирин төрүт омуктарын тылларын, культураларын, омук быһыытынан дьарыктарын, олохторун-дьаһахтарын уратыларын тилиннэрии соруктара турбуттара. Итинэн сибээстээн тоҕуһуонус сыллар саҕаланыыларыгар оройуон салалтата национальнай оскуолалары саҥалыы сайыннарыы Концепциятын олоххо киллэриигэ кэскиллээх үлэлэри ыыппыта.  1991 сыллаахха үөрэх систиэмэтэ инники өттүгэр сайдыытын бастакы Программата  бигэргэммитэ. 1993-1994 үөрэх сылыттан бары оскуолалар хас да варианнаах үөрэтии программатыгар киирбиттэрэ, оҕо талаанын уонна дьоҕурун сайыннарыы сүрүн болҕомтоҕо ылыллыбыта. 1992 сылтан улууска оҕо общественнай тэрилтэлэригэр  иитии үлэтэ «Эркээйи» Программанан олоххо киириитэ саҕаламмыта. Программаны иилээн-саҕалаан ыытааччынан отучча сыл Нам оҕолорун иитиитин салайан ыыппыт  Пионердар дьиэлэрин оннугар  тэриллибит  «Түөлбэ» Оҕо киинэ буолбута. Ити курдук I Хомустаахтааҕы Пионердар дьиэлэрэ «Сайдыы»  оҕо  дьиэтэ буолан, нэһилиэк оҕолоро үөрэх кэнниттэн дьоҕурдарын сайыннара үөрэ-көтө кэлэллэрэ. Чуолаан ити сыллартан  саҥа суоллары көрдөөһүн, арыйыы, боруобалааһын, үөрэтэр-чиничийэр, экспериментальнай үлэлэри ыытыыга кыах бэриллэн үгүс педагогтар профессиональнай таһымнара үрдээбитэ, үөрэх тэрилтэлэрэ үүнэн-сайдан  общественность биһирэбилин ылбыттара. Оскуолалар коллективтарын хадатаайыстыбаларынан  улуус биллэр-көстөр дьоннорун ааттара үөрэх-иитии тэрилтэлэригэр иҥэриллэр буолбута. 1992 сыллаахха Хатырык орто оскуолатыгар Максим Кировича Аммосов аата иҥэриллибитэ. Билигин 19 үөрэх тэрилтэлэрэ, ол иһигэр спортивнай уонна музыкальнай оскуолалар, улуус чулуу дьоннорун ааттарын сүгэллэр.1993 сыллаахха республикаҕа биир бастакынан тэриллибит «Абитуриент» штаб орто оскуоланы бүтэрбиттэр үрдүк үөрэххэ киириилэригэр биллэр-көстөр оруолу ылбыта. Улуус Баһылыга Дмитрий Федотович Алексеев Дьаһалыгар уонна үөрэхтээһин министра Егор Петрович Жирков бирикээһигэр олоҕуран 1994 сыллаахха Нам 1 №-дээх орто оскуолатын физико-математическай кылаастарын базатыгар Нам улууһунааҕы гимназия аһыллыбыта. 1992-1995 сыллардаахха биир кэлим сыаллаах программаны олоххо киллэрии чэрчитинэн  улууска саҥа 7 орто, 2 ситэтэ суох орто, 1 начальнай оскуолалар аһыллыбыттара, онон улууска барыта 24 оскуола баар буолбута, ол иһигэр - 17 орто, 3 ситэтэ суох орто, 4 начальнай оскуолалар.

1996 сыллаахха үөрэхтээһин сайдыытын салайыыны күүһүрдэр сыалтан оройуоннааҕы үөрэх салаата юридическай статуһы ылбыта уонна үөрэхтэһин Управлениета диэн ааттаммыта.

1996 сыллаахха республикаҕа бастакынан  саҥа тииптээх Хамаҕатта саха-французскай ассоциированнай оскуолата аһыллыбыта.

Кэккэ ыарахаттардаах тоҕуһуонус сыллардаахха баһылыктар Дмитрий Федотович Алексеев, Александр Николаевич  Ядреев совхоз дирекцияларын, нэһилиэктэр салалталарын түмэ тардан оскуолалар материальнай-техническэй базаларын бөҕөргөтүүгэ сүҥкэн үлэлэри ыыппыттара. Сабыллыбыт совхозтар тутууларын уларыта тутан үөрэх тэрилтэлэригэр биэрии элбэх нэһилиэктэргэ барбыта. Үөрэх тэрилтэлэрин үп-харчы өттүнэн хааччыйыы мөлтөөбүт кэмигэр улуус салалтата саамай сөптөөх быһаарыылары ылынан, хас да оскуолаҕа бас билэр сир-уот бэриллибитэ, кэккэ оскуолалар дьиэ кыылларын атыылаһан көмө хаһаайыстыбалары тэриммиттэрэ. 2000 сыллаахха Модут орто оскуолата агропрофилированнай оскуола статуһын ылбыта.

Үөрэхтээһин салалтата Максим Кирович Аммосов аатын үйэтитиигэ үгүс үлэни ыытар. 1996 сылтан Аммосовскай ааҕыылар ыытыллаллар. Улуу биир дойдулаахпыт үбүлүөйдээх сылыгар ити ааҕыылар детсад оҕотуттан тиийэ кыттааччылаах республика таһымнаах ыытыллар буолбуттара кэрэхсэбиллээх. Хас сыл аайы муус устар 27 күнүгэр Максим Аммосов төрөөбүт сиригэр, Хатырыкка, үөрэх туйгуннарын, оҕо тэрилтэлэрин лидердэрин сүлүөтэ ыытыллара үтүө үгэскэ кубулуйда. Ити күн, Республика Күнүн былаанынан Правительство чилиэннэрэ, народнай депутаттар кыттыылаах ыытыллар гражданственнай уруоктар  Саха сирэ Автономия буолуутугар Максим Аммосов оруолун өссө күүһүрдэн биэрэллэр.

Кэлин сылларга үөрэхтээһин хаачыстыбатын үрдэтии боппуруостарыгар улахан болҕомто ууруллар. Үгэскэ кубулуйбут балаҕан ыйынааҕы, олунньутааҕы үөрэх үлэһиттэрин уонна общественность мунньахтарыгар 2001 сылтан киирбит биир кэлим экзамен түмүктэрин ырытыы, үөрэх хаачыстыбата үрдүүрүгэр дьайар бирчиинэлэри быһаарыы, мэһэйдэри туоратыы, тупсарыы курдук боппуруостар көрүллэллэр. 2003 сылтан бары үөрэх-иитии тэрилтэлэрэ юридическэй сирэйдээх статус ылбыттара, олохтоох бэйэни салайыныыга киирэн муниципальнай тэрилтэлэр буолбуттара. 2010 сылтан үөрэх тэрилтэлэрин үбүлээһин муниципальнай сакааһы толоруу өҥөлөрүнэн ыытыллар. Итинэн сибээстэн үөрэх тэрилтэлэрин эппиэтинэстэрэ биллэ-көстө үрдээтэ.  

Оскуола коллективтарын сыралаах үлэлэрин түмүгэр орто оскуоланы үрүҥ уонна кыһыл көмүс мэтээллэринэн бүтэрэр оҕо ахсаана үрдээтэ. Билигин улуус 359 мэтээлинэн бүтэрбит үөрэнээччилээх, ол иһигэр 271 – кыһыл көмүс мэтээл.  2005 сылтан улуус Баһылыга сылын аайы мэтээлинэн бүтэрбит үөрэнээччилэри кытта көрсөн ирэ-хоро кэпсэтэр.   

«Учуутал сылыгар» 2010 сыллаахха 50 педагогическай үлэһит олорор усулуобуйаларын тупсарбыттара. Улуус администрацията ИЖС программанан 24 педагогка бырыһыана суох кредит анаабыта. Ити үлэлэр федеральнай  уонна республиканскай Программалар истэринэн субсидиялары биэриинэн салгыы ыытыллаллар.

Билиҥҥи кэмҥэ республика, улуус салалаталарынан үөрэх-иитии тэрилтэлэрин материально-техническэй базаларын тупсарыыга киэҥ далааһыннаах үлэ ыытыллар, инники сайдыыга улахан хардыылар оҥоһуллаллар. Хатын-Арыы, 2-Хомустаах, Үөдэй, Партизан орто оскуолалара бэртээхэй таас дьиэлэннилэр,  Хамаҕатта оскуолатын дьиэтэ бүтээри турар, Модут агрооскуолатын тутуута саҕаланна. Улуус таһымыгар үөрэх тэрилтэлэрин тутууга уонна капитальнай өрөмүөҥҥэ кэскиллээх былаан оҥоһулунна. Искраҕа, Таастаахха, Арбыҥҥа оскуола, Маймаҕаҕа оскуола-сад,  Намҥа спортоскуола саҥа дьиэлэрэ үлэҕэ киирбиттэрэ.  Ити курдук үлэ оскуола иннинээҕи саастаах оҕо кыһаларын саҥардыыга эмиэ ыытыллар. Ол курдук Граф Биэрэгэр, Партизаҥҥа, Көбөкөҥҥө, 2-Хомустаахха, Үөдэйгэ, Намҥа, Хамаҕаттаҕа кырачааннар детсад саҥа корпустарыгар үөрэ-көтө сылдьаллар. 2001 сылтан саҕалаан улахан өрөмүөн үлэлэрэ үөрэх-иитии тэрилтэлэрин үгүстэригэр ыытыллыбыта. Быйыл сайын улуустааҕы гимназия уонна Нам 1 №-дээх орто оскуолатын дьиэлэригэр өрөмүөн үлэтэ барыахтаах.

2021 сыл үөрэх тэрилтэлэригэр улууска үөрэхтээһин саҕаламмыта 150 сыла туолуутун чэрчитинэн ыытылынна. Үбүлүөйдээх сыл былааннаммыт бары тэрээһиннэрэ үрдүк таһымнаахтык аастылар, өйдөбүнньүк суруктаах Үөрэхтээһин сквера оҥоһулунна, икки томнаах  “Педагогическая слава Намского улуса”  диэн кинигэ таһарылынна.

1990-с - 2020-с сылларга үөрэхтээһин муниципальнай программатынан  үөрэх систиэмэтэ түргэн тэтиминэн сайынна. Ол түмүгэр билигин 26 оскуолалаах, ол иһигэр 2 инновационнай, 15 орто, 3 ситэтэ суох орто, 5 начальнай, 1 үөрэхтээһин киинэ уонна 5 эбии үөрэхтээһин тэрилтэлээх, 30 оскуола иннинээҕи саастаах оҕо уһуйааннаах -  барыта 61 аныгы ирдэбилгэ толору эппиэттиир үөрэх-иитии тэрилтэлэрдээх, икки тыһыынчаттан тахса үлэһиттээх, түөрт тыһыынчаттан тахса үөрэнээччилээх, икки тыһыынчаттан тахса оскуола инниннээҕи саастаах оҕолоох сайдыылаах үөрэх систиэмэтэ баар буолла.

Муус устар 21 к. улуус бары оскуолаларыгар Бэйэни салайыныы күнэ ыытыллыа. 1-11 кылаас үөрэнэччилэригэр депутаттар, олохтоох дьаһалта үлэһиттэрэ тематическай уроктары ыытыахтара. 18-22 муус устар күннэригэр, нэдэлиэ устата оскуола библиотекаларыгар быыстапкалар аһыллыахтара «Муус устар 21 күнэ – Бэйэни салайыныы күнэ”, викторина буолуо. 

Просмотров: 47 | Добавил: Anatoly | Рейтинг: 0.0/0
Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]
Copyright MyCorp © 2022
ОБЪЯВЛЕНИЯ
ДИСТАНЦИОННОЕ ОБУЧ
ОРГАНИЗАЦИЯ ПИТАНИ
ГОРЯЧАЯ ЛИНИЯ
ТЕЛ. ДОВЕРИЯ ГИА
ГОРЯЧАЯ ЛИНИЯ
ПОРТАЛ ОБРАЗОВАТЕЛ
АИС "СГО"
АИС "Е-УСЛУГИ"
100-ЛЕТИЕ ЯАССР
ГОД МАТЕРИ РС(Я)
125-летие М.К. Амм
Антитеррор
Статистика

Онлайн всего: 2
Гостей: 2
Пользователей: 0
Поиск
Форма входа